Joods Historisch Amsterdam

Eens was Amsterdam een centrum van Joods leven. Ongeveer de helft van alle Nederlandse Joden heeft door de eeuwen heen in Amsterdam gewoond.

Heb u er sjoege van?

Het Amsterdams dialect kent veel Jiddische en Hebreeuwse leenwoorden, als gabber, gein, geteisem, schlemiel en sjoege.

Het Jiddisch was de gemeenschappelijke taal van Joden in noordelijk en oostelijk Europa. Doordat Joden in Amsterdam relatief veel contact hadden met niet-Joden, zijn er nogal wat Jiddische woorden in het Amsterdams terechtgekomen en daarmee ook in het Bargoens.

De lijst van Amsterdamse woorden die van oorsprong uit het Jiddisch en Hebreeuws stammen lijkt wel oneindig. U kent natuurlijk Mokum. Alleen Amsterdam heeft haar Jiddische naam behouden. Mokum betekent stad. Amsterdam werd aangeduid met Mokum Alef, Rotterdam met Mokum Reis en Berlijn met Mokum Beth.(Vertel dat maar eens tegen een Amsterdammer en u bent gegarandeerd een bijgoochem!)

In 2006 riep het Parool de Amsterdammers op tot de verkiezing van het mooiste Amsterdamse woord. In de top 10:

Attenoje, bajes, befgajes, bijgoochem, bijdehandje, gallemieze, gebbetje, geinponum, habbekrats, kapsones, linkmiegel, mazzel, meier, mesjogge, nassen, penoze en het pikketanissie (gaat er altijd in).

Het winnende woord werd met ruime afstand: Achenebbisj!

Mevrouw D. Wolfrat bracht al dat moois samen in één klinkende zin: ‘Attenoje, wat een achenebbisj, aan die bijgoochem met z’n kapsones geef je toch geen draad sjoege!’

Bij duizenden zochten zij hier in vervlogen eeuwen hun toevlucht. Dat alles was in 1945 afgelopen, slechts weinigen keerden terug. Toch is de invloed van Joods leven in Amsterdam tot op de dag van vandaag merkbaar, al was het maar door de vele Jiddische woorden in het Amsterdamse taalgebruik; wie kent niet de naam Mokum voor Amsterdam?

De combinatie van modern Joods leven en herinneringen aan de vooroorlogse Joodse gemeenschap maakt deze buurt absoluut een bezoek waard. Hoewel er in de voormalige Joodse wijk veel nieuwbouw is verschenen, herinneren talloze plekken aan het vooroorlogse Joodse leven.

We willen u graag attenderen op de mogelijkheid dit deel van Amsterdam te ontdekken. Neemt u voor excursies onder begeleiding van proffesionele gidsen svp contact op met het Joods Historisch Museum